Kindgericht cultuuronderwijs geven

“Via cultuuronderwijs hebben kinderen een manier om zichzelf te uiten, als dat verbaal moeilijk is, vertelt Eline. “Dat geldt met name voor het speciaal onderwijs: de kinderen hebben geen woorden om iets te kunnen uit leggen of überhaupt geen taal om te gebruiken. Met andere tools, zoals een instrument, stiften, of een tekening, hebben ze wél de mogelijkheid om zichzelf te laten zien.”

Eline zat zelf tijdens haar basisschooltijd in een toneelgroep en maakte veel schooltheaterstukken. “Ik weet uit eigen ervaring hoe belangrijk kunst en creativiteit zijn voor je ontwikkeling. En hoe leuk het kan zijn om op een podium te staan en iets te tonen aan anderen. Via toneel durfde ik mezelf te laten zien. Die kans wil ik ‘onze’ kinderen op de Klimboom ook geven.”

De Klimboom, een openbare school voor speciaal onderwijs voor leerlingen in de leeftijd van 4 t/m 12 jaar in Amersfoort, is een Meerkring GO! School. Meerkring GO! staat voor Meerkring Gericht Onderwijs: onderwijs dat aansluit bij wat het kind nodig heeft. “De werkwijze in het speciaal onderwijs van De Klimboom past goed bij mij,” vertelt Intern Cultuurcoördinator Eline van der Raad die sinds vier jaar op deze school werkt. “Ik kijk niet naar wat er behaald moet worden en wat het kind nog niet kan, maar naar waar het kind zit in de ontwikkeling en wat er binnen de mogelijkheden, wél kan.”

Via de ICC-training van NEOS wil Eline de waarde cultuuronderwijs op haar school beter in beeld brengen. “Cultuur is vaak ondergewaardeerd op school,” vindt Eline. “De focus ligt heel erg op knutselen en niet op andere vormen van kunstzinnige oriëntatie. Maar ik herinner mij hoeveel betekenis andere kunstvormen hebben gehad voor mijzelf, toen ik op school zat. Dat gun ik onze kinderen ook.”

“De trainingen zijn inspirerend,” vertelt Eline. “Je doet activiteiten en bezoekt culturele locaties in je eigen stad. We startten bijvoorbeeld bij het Mondriaanhuis met een rondleiding. Een onverwacht inzicht: ik dacht dat een museum te talig was voor onze leerlingen, maar je kunt kunst bekijken in het hier en nu, en hoe je je daarbij voelt. Dat is iets dat je prima kunt doen met de kinderen in het speciaal onderwijs.”

Ook ging Eline tijdens de ICC-cursus op bezoek bij Theater De Springplank. “Je ziet hoe de kinderen daar rondlopen. Ze durven zich vrijer te bewegen en iets te zeggen voor publiek,” vertelt de intern cultuurcoördinator van De Klimboom. “Ze ontwikkelen nieuwe vaardigheden en ervaren ook het plezier in het samen maken en doen.”

Hoe sluit je met cultuuronderwijs goed aan bij het kind? Dat zit ‘m volgens Eline vooral in het stimuleren van het creatieve proces en niet zozeer toewerken naar een eindproduct. Ook moeten de docenten rekening houden met de specifieke uitdagingen als het gaat om de doelgroep van het speciaal onderwijs.

“Je moet aansluiten bij waar zij zijn. ‘Mijn’ kinderen van tien jaar bijvoorbeeld, genieten met muziekles het meest van liedjes van Bumba,” zegt Eline. “Daarnaast zoek je als docent steeds naar de balans tussen: hoeveel leg je uit, wat doe je voor en wat laat je de kinderen zelf ontdekken. Er moet voldoende van het proces van ontdekken bij de kinderen blijven.”

“Tijdens de bijeenkomsten krijg je steeds een stukje uitleg en wat je zou kunnen doen met collega’s en leerlingen,” zegt Eline. “Met voorbeelden uit de cursus ben ik vormingsactiviteiten gaan doen met collega’s. Op basis daarvan zijn we samen tot een visie gekomen.”

Aan de hand van deze visie beschreef Eline wat er nodig is op De Klimboom en hoe ze dat praktisch kunnen organiseren. Dat resulteerde in het actieplan, een belangrijk onderdeel van het cultuurplan. Elke collega kiest een kunstdiscipline om uit te werken. Vervolgens kunnen ze daarmee met groepjes leerlingen aan de slag. De voordelen? De kinderen kunnen kiezen wat ze leuk vinden en het geeft Elines collega’s de mogelijkheid om één discipline uit te diepen.

Dat je de ICC-training in groepsverband doet heeft voor Eline een meerwaarde: “Er zijn meer ogen die kritisch meekijken en tips geven. De training is niet alleen leuk, maar helpt je een visie te vormen en vanuit een helikopterview een stukje beleid te schrijven en vervolgens uit te voeren.”

Binnen de ICC-training is ook aandacht voor het creëren van draagvlak binnen je school. Binnenkort zal Eline het plan presenteren aan haar collega’s. Eline: “Ik denk dat dit cultuurplan ons gaat helpen om gevarieerder cultuuronderwijs aan te bieden bij de Klimboom en ik hoop ook mijn collega’s mee te nemen in sterker en kindgericht cultuuronderwijs.”

NEOS geeft de ICC-training elk jaar. Acht lessen waarin de deelnemers werken aan hun eigen product: een cultuurplan dat toepasbaar is in hun eigen schoolcontext. Lees meer over de training.